X
تبلیغات
رایتل
سد بختیاری – قسمت سوم - سعید سمیعی saaid.samiei

سعید سمیعی saaid.samiei

وبلاگی شامل مقالات مهندسی عمران - ادبیات - مسائل تاریخی و اجتماعی

 بنام خداوند جان آفرین                   حکیم سخن در زبان آفرین

 بنام خداوند جان و خرد                  کزین برتر اندیشه برنگذرد

 سلام بر همه مهربانان

سد بختیاری – قسمت سوم

گزیده ای از مقاله پژوهشگر آب و توسعه پایدار «سرکار خانم فاطمه ظفرنژاد»

در این مقاله با بررسی سیمای کلی طرح در تارنمای شرکت آب و نیرو ، اهداف ساخت سد تحلیل و ارزیابی شده است .

بقیه در ادامه مطلب 



دو نوع بررسی سامان یافته در وزارت نیرو در این طرح دیده نشده است :

1-      مطالعات نیاز سنجی ؛ آیا نیاز حقیقی به تامین آب یا برق وجود دارد ؟ اگر این مطالعه انجام شده بود شاید بسیاری از سدهای حوضه دریای مازندران ، ارومیه و ... اصلاً مطرح هم نمی شدند ، چه رسد به ساخت . نمونه امروزی آن سد منگل است که نیاز سنجی نشده و با وجود پیامدهای ناسازگار بر جنگلهای هیرکانی ساخت آن را آغاز کرده ایم . بکارگیری درست نیروگاههای موجود ، ما را از نیروگاه جدید بی نیاز می کند . بگذریم که در اقلیم ایران ، برقابی گرانترین نوع برق است .

2-      مطالعات گزینه یابی ؛ برای تامین نیاز ، کدام گزینه ها وجود دارند ؟ آیا نیروگاه گازی ، سیکل ترکیبی ، بادی ، خورشیدی و یا اعمال مدیریت تقاضا و کاهش هدر رفت ، برق ارزان تر تامین نمی کند ؟

الف -  سد سازی همواره هدف بوده است نه یکی از ابزارهای رسیدن به هدف 

بر اساس همین دیدگاه است که ساخت سد با توسعه اشتباه گرفته شده و هیچ بررسی ای در باره سایر گزینه ها انجام نشده است . مقایسه قیمت حقیقی هر کیلو وات برقابی با نیروگاه سیکل ترکیبی یا گازی ، باید جلوی ساخت برقابی در کشور را می گرفت ، اما دهه های متوالی در وزارت نیرو سد سازی هدف بود و برقابی دوست محیط زیست وانمود می شد . شهرک های بسیاری در سراسر چهان با نام انرژی صفر ( با نیروگاه خورشیدی یا بادی کوچک ) ساخته شده است . صرفه جویی و تغییر الگوی مصرف برق یا تولید نگاوات از همه راهکارها ارزانتر و پاکتر است . سد سازی در اقلیم گرم و خشک ما که دریاچه سازی است ، به هدر رفت مقادیر زیاد آب محدود می انجامد .

ب -  مطالعات تحلیل اجتماعی  

در پرونده سد بختیاری آمده است : « عدم نیاز به جابجایی ساکنین در محدوده مخزن ؛ با توجه به صعب العبور بودن منطقه ، با احداث و آبگیری این سد اراضی کشاورزی زیادی غرقاب نخواهد شد و هیچ روستای دائمی زیر آب نخواهد رفت » . پژوهشها ، مشکلات زیاد جوامع بومی آبخیزها پس از سد سازی را نشان داده اند که البته در پرونده سدها ، به آنها اشاره نشده است . تخلیه اجباری 13 روستای دهستان لفور برای آبگیری سد نیاز سنجی نشده البرز را پارسال شاهد بودیم . در صدها جلد گزارش نوشته شده برای 40 سد حوضه آبریز ارومیه به ندرت با یک تحلیل اجتماعی واقعی در باره زندگی و معیشت 6 میلیون انسان وابسته به این دریاچه برخورد می کنیم . سد سازی در بالا دست بزرگترین دریاچه آب شیرین جهان یعنی آرال را خشکاند . بگذریم که در سکوت سازمانهای مسئول ، مراتع و جنگل هایی که در مخزن سدها زیر آب می روند ( 160 کیلومتر مربع در کرخه ، 70 کیلومتر مربع در سیمره و ..... ) از نگاه سد سازان نه ثروت ملی بشمار می رود ، نه اراضی مشاع کشاورزان و نه مسیر کوچ و چراگاه عشایر حوضچه آبخیز ! این جوامع مولد در نگاه سد سازان ، افراد مهمی بشمار نمی روند که کار سد سازی به خاطر آنها با درنگ روبه رو شود .

ج -  مطالعات تحلیل زیست محیطی   

سد سازی بر حوضه آبخیز چگونه اثری خواهد داشت ؟ آیا پیکره آبی پائین دست را نابود خواهد کرد ؟ بر زیستگاه و زندگی جوامع جانوری و گیاهی چه اثری خواهد داشت ؟ تنها عامل خشکیدن ارومیه ، گاوخونی ، بختگان ، شادگان و .... سد سازی است .

د -  مطالعات تحلیل اقتصادی

آیا فایده حقیقی سد بیش از هزینه حقیقی آن است ؟ آیا سد راهکاری اقتصادی است ؟ آیا تامین مالی برای سد تخصیص موثر است و منابع محدود را بگونه ای کارآمد و موثر تخصیص داده ایم ؟

تحلیلی جامع نگر بر پایه ابزارهای توسعه پایدار برای سد بختیاری ارائه نشده تا ببینیم آیا این سرمایه گذاری کلان موثرترین تخصیص برای تولید برق است ؟ مشاوران غالباً تحلیل اجتماعی را تا حد جمعیت شناسی ، تحلیل زیست محیطی را تا حد ماتریسی از اثرات مثبت و منفی و گزارش تحلیل اقتصادی را تا حد جدول گردش نقدی تقلیل می دهند .

جلوگیری از ورود رسوب به مخزن دز و افزایش عمر سد و نیروگاه آن ، دومین هدف ساخت سد بختیاری اعلام شده است . یک دهه پیش طرحی بنام نوسازی نیروگاه برقابی دز مطرح شد و یک مشاور بین المللی گزارشی تهیه کرد که به دفتر فنی آب ارجاع شد . ممیزی طرح به 4 مسئله مهم در ناکارآمدی این طرح اشاره کرد :

1-      تزریق پر هزینه بتن جهت مرمت درزهای بدنه برای نصب نیروگاه جدید روی سدی که عمرش بپایان رسیده است .

2-      رسوب سد که بهره برداری از هر نیروگاهی را ناممکن خواهد ساخت .

3-      نادرستی روش توجیه اقتصادی مشاور که هزینه نیروگاه فرضی حرارتی را درآمد طرح نوسازی برقابی در نظر گرفته است .

4-      تحلیل مستقل نیروگاه خورشیدی ، بادی و ... برای تصمیم گیری موثر ارائه نشده است .

دفتر فنی آب ، چشم پوشی از سد و نیروگاه دز را گوشزد کرد . اینک که رسوب تا دریچه های آبرسانی سد دز بالا آمده و تا پایان ساخت سد بختیاری ، اصلاً دیگر سد دزی مطرح نخواهد بود ، آیا می توان رسوبگیری را از فواید سد بختیاری شمرد ؟

کنترل سیلاب و تامین ایمنی در پائین دست ، سومین هدف ساخت سد بختیاری اعلام شده است . گذشته از تجربیات تلخ جهانی ، تجربه شکست سد دشت در خراسان شمالی و تلفات جانی و مالی مهم آن ، خبرگان را از ناکارآمدی مهار سیل با سد سازی مطمئن ساخت . سدها در زمان بارندگی مهم ، خطرناکتر از خود سیل هستند و ضریب ایمنی را کاهش می دهند . احیای جنگل و پوشش گیاهی در آبخیزها ، مدیریت غیرسازه ای ، پایش و هشدار سیل تنها راهکار است .

اثرات جانبی از جمله اشتغال زایی نیز از فواید سد بختیاری اعلام شده ، در حالیکه سد سازی به نسبت سرمایه گذاری کلانش از کمترین ضریب های اشتغال زایی برخوردار است . اوج اشتغال زایی سد سازی همان 4 یا 5 سال ساخت است و در مرحله نگهداری و بهره برداری اشتغال بشدت کاهش می یابد . یک کارگاه کوچک صنعتی یا صنایع غذایی یا .... با سرمایه شاید میلیونها برابر کمتر از سد ، اشتغال طولانی تر با ضریب اشتغال زایی بیشتری دارد .

همچنین در اثرات جانبی سد به بهبود شرایط اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، ایجاد امکان توسعه و سرمایه گذاری در محدوده طرح ، بهبود سطح رفاهی زندگی اهالی ، ارتقای سطح آموزش و بهداشت ، افزایش درآمد سرانه ، استفاده از قابلیت های گردشگری ، افزایش سهم منطقه در توسعه کشور و .... بر می خوریم که با سرمایه گذاری های مستقل غیرقابل مقایسه با هزینه کلان سد نیز می توان به آنها دست یافت . جاده دسترسی سد نیز در برابر راه آهن ، گزینه گران تر ، نا ایمن تر و ناپایدارتر به شمار می رود .

 

+ نوشته شده در یکشنبه 27 شهریور‌ماه سال 1390ساعت 11:56 ب.ظ توسط سعید سمیعی نظرات (0)



منوی سایت

پیوند ها

آرشیو سایت

موضوعات سایت

صفحات خاص سایت

آخرین مطالب سایت

آمار سایت

فال حافظ

ابتدا نیت کنید

برای گرفتن فال خود اینجا را کلیک کنید

موسیقی متن

طراحی